Tárbıe saǵaty: Informatıkany tereń meńgerý – ıgilik 

Elbasy Nursultan Nazarbaev «Bolashaqta eńbek etip, ómir súretinder – búgingi mektep oqý­shy­lary, muǵalim olardy qalaı tárbıelese, Qazaqstan sol deń­geı­de bolady. Sondyqtan ustazǵa júkteletin mindet aýyr», dep atap kórsetken bolatyn. Urpaqqa tárbıe berý, bilim nárimen sýsyndatý – qyzmet qana emes, qasıetti paryz. Sondyqtan ustaz bolýdy júrektiń batyrlyǵy dep baǵalaýǵa bolady.

Men ósken ortada sabaqty jaq­sy oqyǵandar muǵalim bolýǵa tıis sekil­di sanalatyn. Attestatym qolǵa tıisimen muǵalimdikti tań­daýym sol tártiptiń nátıjesi bo­­lar. Aılyǵynan qaǵazy kóp bol­­sa da, mektebin ózge kásipke aıyr­bastamaı kele jatqan ustaz­dardyń eńbegi eren. Shákirt sa­nasyna bilim nárin seýip, el bolashaǵynyń órenderin tár­bıelep shyǵarý shekteýsiz eńbekti, tereń bilimdi qajet etedi. Us­taz bolý – júrek jylýyn, me­ıi­rim shýaǵyn, adamgershilik uly­lyǵyn balanyń boıyna darytý. Ár úı­diń erke balasyna talap qoıa otyryp, tártipke shaqyrý ońaı emes. Alaı­da muǵalimniń basqa eshkimde joq bir qarýy bar, ol – bilimi men tájirıbesi. Tásilin tapqan ba­­lýandaı ol da ár sabaǵynyń so­ńynda jeńiske jetip otyrady. Jyl­dar boıy oqý men úırenýden ja­lyqpaıtyn bir jan bolsa, ol – muǵalim! Sonyń nátıjesinde óz isiniń sheberi, úzdigi anyqtalatyn saıystarǵa bilimdi muǵalim qoryq­paı qatysa alady. Qoǵamnyń muǵa­lim­ge kóńil aýdarǵany, eńbegine laıyq marapattaǵany, árıne, qýan­tady. 

«Ustazyńdy uly ákeńdeı syıla» degen sóz bar. Muǵalimniń óz tártibi men mádenıeti, ózin ózi ustaýy men kıiný ónegesi de oqý­shynyń bolashaq azyǵy. Qansha ýa­qyt ótse de, adam ustazy úshin shá­kirt qalpynda, al ustaz tálim egý­shi qalpynda qalady. Eske alar sáttiń jaqsy bolǵany, aıtylǵan áńgimeniń mańyzdy bolǵanyna ne jetsin? Adam balasy qundylyq dep tanıtyn ataýlardyń biri – syılastyq sózi muǵalimge qarata aıtylǵandaı. Oqýshyny syrtqy álemmen baılanystyratyn birden-bir jandy aqparat kózi – muǵalim, quraly – onyń sabaǵy. Endeshe, muǵalim ár sabaǵyn mazmundy ári qyzǵylyqty ótkizýge tıis. Bul – ómir talaby. Urpaq bolashaǵy, halqymyzdyń keleshegi qazirgi ustaz­­dardyń qolynda. 
Qazirgi muǵalim ımıdji qan­daı? Jańa zamannyń mektebine qan­daı muǵalim laıyq? Oqýshy­larǵa qandaı muǵalim unaıdy? Mine, búgingi qoǵamdy, mınıstr­den bastap, mektep basshylary­ men qoǵamdyq uıymdardy osy máse­leler oılantýy kerek. Bú­gin­gi tańda elimizdiń bilim berý jú­ıesinde oqytý prosesin tyń ıdeıa­larǵa ne­giz­delgen jańa mazmunmen qam­tamasyz etý mindeti tur.

Bilim berýdiń basty maqsaty – keleshek ómirge belsendi aralasýǵa daıyn quzyretti tul­ǵany qalyptastyrýǵa yq­pal etý. Men eńbek etetin oqý ordasy – túrli pánderdi te­reń­detip oqytatyn daryndy ba­lalarǵa arnalǵan oblystyq ma­mandandyrylǵan mektep-ınternat atalǵan maqsatty júzege asy­­rýda ózindik tájirıbesi men jo­ly bar mektep. Muǵalimderimiz túgeldeı derlik jańasha oqytý mazmunyna negizdelgen arnaıy kýrstardan ótken. Osy bilim meke­mesinde ınformatıka páninen sa­baq bere júrip, respýblıka deńgeıinde tanymal úzdik pedagogtarmen ıyqtasa jumys isteıtinime elimizdiń bilim berý qyzmetine óz úlesimdi qosa alǵanyma qýanamyn. Al meniń aldymda óz jolymdy qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan jańa ıdeıalar men smart-maqsattarym bar. 2014 jyldyń qazan aıynda Astana qalasynda ótken «ZIAT» ǵylymı-ádistemelik ortalyǵy uıymdastyrǵan «Meniń úzdik prezentasııalyq sabaǵym» atty muǵalimder saıysynda «Sabaq berý kezindegi prezentasııanyń qoldanylýy» taqyrybyndaǵy jumysym qazylar tarapynan jo­ǵary baǵalanyp, I dárejeli dıp­lommen marapattaldym. Izdenýshi-pedagog retinde jańa maqsattardy bel­gilep, oqýshylardy ǵylymı jobalarǵa qyzyqtyrýyma ta­ǵy bir jol ashyldy. Men jas muǵa­limderdiń alar asýy áli de kóp eke­nine senemin.

Maqsatyma jetý úshin, eń al­­­­dy­men bilim berýdiń jańa tá­sil­derin boıyma sińirýdi jal­ǵastyryp kelemin. Elimizdiń peda­gog qyzmetkerleriniń biliktiligin art­tyrý maqsatynda jasalǵan baǵ­darlamanyń basym bóliginde túrli tásilderdi, syndarly­ oqy­tý teorııa­sy negizderin qam­ty­­ǵan. Mine, osy syn­darly oqy­tý­­dy negizge alǵan baǵ­darla­many ıgerý barysynda jeti mo­­dýl­di oqyp, sabaqtyń qaı je­rinde qalaı kiriktirilýi ke­rek ekendigin úırendim. Bul men úshin úlken jańalyq boldy. Sú­ıik­ti kásibime jańashyl bastama­ en­gizýdi qashanda qoldaımyn. In­for­­matıka biliminiń negizi mek­­tep­te qalanǵany jón.

Oqýshy­lary­myz jahandaný zamanynda­ úı­de otyryp-aq dúnıeniń tórt bury­shyn erkin sharlaı alatyn­daı bilimdi bolýy kerek. Oqý­shy­larymnyń ózin ǵana emes, otbasy múshelerin de ártúrli haker­ler­den saqtandyrýdy bilgeni jaq­sy. Ǵalamtor arqyly jastardy ajal­ǵa aıdap otyrǵan zııandy oıyndar men aqparattardan qalaı qutylýǵa bolady? Qaptaǵan jar­­­­namalardyń jeteginde ket­peý­di qalaı úırený kerek? О́z páni­me asa jaýapkershilikpen qa­ra­ýy­ma osy másele túrtki bolyp otyr. Keleshekte táýelsiz eli­miz­diń tizginin ustar azamattar – búgingi mektep oqýshylary. «Ha­lyqty halyqpen, adamdy adam­men teńestiretin – bilim», dep uly jazýshy Muhtar Áýezov aıt­qandaı, elimizdi órkenıetke aparar joldyń bastaýynda mektep tu­rady. Mekteptegi bilim – barsha álem tynys-tirshiliginiń alǵashqy irge­tasy. Osy baǵdarlamanyń ne­giz­gi mindeti – qazaqstandyq mu­­ǵalimderge pedagogıkalyq tá­jirıbelerin jetildirý men ba­ǵalaýǵa kómektesý.

Sondyqtan oqy­­tý men oqýdyń qazirgi za­man­­ǵy ádisteri muǵalimniń kún­delikti tájirıbesi jáne kásibı qu­zy­­rettiligimen ózara baılanys­ta qarastyrylady. Osy kýrs­tyń birinshi «Betpe-bet» keze­ńin aıaqtaǵannan keıin, tyń ıdeıa­lar nátıjesinde, ózimniń baǵ­darlamanyń negizgi deńgeıin oqý arqyly ózgergenimdi kórsetetin sáttiń kelgenin túsindim. Dástúrli oqytý arqyly alǵan bilimniń jattandy, oqýshylar úshin keleshek ómirde kóp iske aspaıtynyn bildim. Osy baǵdarlama aıasynda jeti modýl boıynsha syndarly oqytý arqyly alǵan teorııalyq bilimniń tereń, ómirde, mektepten basqa jerde de qoldanýǵa bo­­la­­tynyna kózim jetti. Bul kez­­de ózimniń kóshbasshylyq daǵ­dylarym jetildirildi. Sabaq barysynda metatanýdy tıimdi iske asyrý arqyly oqýshylardyń kognı­tıvti qabiletterin jetildirýge bolatyndyǵyna kóz jetkizdim. 

Keleshekke jospar qura oty­ryp, men osy kýrs barysyn­da al­ǵan bilimderim men tájirı­bemdi ushtastyryp, sabaq berý úrdis­terimdi úlken baǵytqa ózgertemin dep oılaımyn. Jańasha ádister men tásilderdi qoldana otyryp oqýshylarǵa durys baǵyt-baǵdar berýge tyrysamyn. Meniń oıymsha, barlyq ustazdar da ózgerýi tıis. О́ıtkeni zamanymyz rýhanı qundylyqtardy saqtaı otyryp, jańashyldyqqa bet burýymyzdy qajet etip otyr. Qazaq mektebiniń bola­shaǵy týraly M.Jumabaev «Árbir eldiń keleshegi mektebine baılanysty», degen eken. Pedagog úshin osy sóz basty ustanym bol­maq. Rýhanı jańǵyrý aıasynda jasa­latyn barlyq sharanyń ózegi bi­­lim men tárbıe, órkendi jas ur­paq bolyp qala beredi.

Rysjan AQQULOVA,
Túrli pánderdi tereńdetip oqytatyn daryndy balalarǵa arnalǵan oblystyq mamandandyrylǵan mektep-ınternat muǵalimi

AQTAÝ 

Jańashyldyq jarshysy bolǵan «О́rleý»

2012 jyldan bastap elimizde pedagog qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý úshin deńgeılik kýrstar oqytyla bastady. Baǵdarlamaǵa engizilgen jańa tásildiń biri – muǵalimniń óz tájirıbesi týraly oılanýy.  

О́z isine degen senimi men maqsaty aıqyn ár maman ıesi «Muǵalim de, oqýshy da rıza bolýy úshin sabaǵymdy qalaı ótkizsem bolady? Oqýshy bolashaq maman retinde búgingi qoǵam talabyna daıyn bolý úshin ne isteý kerek?» dep tolǵanatyny belgili. 

Batys Qazaqstan oblysy boıynsha pedagogıkalyq qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý ınstıtýty bazasynda Úshinshi (bazalyq) deńgeı boıynsha bilimimdi jetildirdim. Instıtýt dırektory, pedagogıka ǵy­lym­darynyń kandıdaty Sofıa Izmuhanbetova bas­taǵan ujym zamanaýı tájirıbelerdi zerdeleý jáne qoldaný baǵyty boıynsha muǵalimdi damytýǵa baǵyttalǵan baǵdarlama negizinde bilim alýyma tolyq múmkindik jasady. Ár tyńdaýshyǵa qolaıly orta, oń ahýal qalyptastyrdy, ár oqý sessııasy saýatty qurylymdalyp, muǵalimniń belsendi jumys jasaýyna, ózara árekettestik arqyly oqýyna baǵyttaldy. Bapkerlerimizdiń sheberligi, teorııalyq bilimderimen qatar pándik bilimderiniń tereńdigi, mektep tájirıbesin bilýi, ár muǵalimge jol taýyp, onyń ishki áleýetin ashýǵa umtylysy, alǵa jeteleýi, azamattyq jáne adamı qasıetteriniń bıiktigi tıimdi oqýǵa, kózqarasymyzdyń ózgerýine septigin tıgizdi.

Kýrstyń áserinen qazirgi tańda ózime baǵa bere otyryp, kemshiligimdi túzep jáne jańa jol izdep, jumysymdy jańasha talqylaıtyn boldym. Ár sabaǵymdy suraqpen bastap, suraqpen aıaqtaýdy daǵdyǵa aınaldyrdym. Sabaǵymda júıeli qoıylǵan suraq oqýshylardyń synı oılaýyn damytatynyn baıqadym. Oqýshylardyń tabysty isteri men tyń ıdeıalary juptyq, toptyq jumystarymnyń irgetasy bola bastady. Synı turǵydan oılaý qabiletimdi damyta otyryp, jańashyl ıdeıalarǵa kóńil kókjıegin asha bildim. Kýrstan alǵan bilim men tálimimniń arqasynda ujymdaǵy áriptesterimniń arasynda bedelge ıe boldym, tájirıbemmen bólisýge, sabaq kórsetýge, jańa ıdeıalarmen bólisýge qulshynysym ósti. Oral qalalyq úzdik tárbıe saǵaty baıqaýynda – bas júlde, «Jeti modýl yqpaldastyrylǵan orta merzimdi josparlar úlgisi» baıqaýynda – I oryn, Qazaq tili men ádebıet páni muǵalimderiniń olımpıadasynda – II oryn jáne I, II, III deńgeı boıynsha sertıfıkattalǵan qazaq tili men ádebıet páni muǵalimderiniń arasynda ótken «Erýdıt muǵalim» baıqaýynda III oryn ıelengenim úshin Qurmet gramotasymen marapattaldym. Respýblıkalyq «Bilim media group» kompanııasy uıymdastyrǵan «Jańashyl muǵalim-2017» baıqaýynyń ekinshi kezeńine joldama aldym.

Kýrsty aıaqtap, qolymyzǵa sertıfıkat alǵany­myzǵa bıyl 6 jyl bolady eken. Degenmen, bapker­lerimiz áli kúnge deıin bizben baılanysyp, qandaı shara, baıqaý bolmasyn ádistemelik kómek berip, qoldaý kórsetýge daıyn turady. Ár kezdesken saıyn zor iltıpatpen, qýanyshpen qarsy alýy bizdi odan ári qulshyndyra túsedi. Kýrstan keıingi ádistemelik qoldaý semınarlary, túrli konferensııa, onlaın semınar men vebınarlarǵa shaqyryp, qatystyrýy bizdi odan ári damyta tústi, umtylysymyzdy kú­sheıt­­ti.

Nátıjesinde, 2014 jyly «О́zgeris. Tájirıbe. Oı­tolǵaý» atty oblystyq onlaın rejimindegi pe­da­gogıkalyq ıdeıalar jármeńkesine qatysyp, óz ıdeıalarymmen bólistim. 2016 jyly «Jańa formasııa muǵalimi: tájirıbe jáne kásibı dıalog» taqyrybyndaǵy oblystyq ǵylymı-tájirıbelik onlaın vebınaryna qatysyp, sertıfıkatpen, qatysýshy kýáligimen marapattaldym. 2014 jyly quras­tyrylǵan «Qadyrtaný» kýrstyq jáne «Syndarly teorııalyq oqytýǵa negizdelgen tásildiń túıindi ıdeıa­laryn tárbıe úrdisinde qoldaný» atty avtorlyq baǵdarlamalarym oblys kóleminde taratyldy. 

Qol jetkizip júrgen jetistikterim men tabystarym osy «О́rleý» qabyrǵasynda ótken biliktilik kýrsy men bapkerlerdiń qoldaýynyń nátıjesi dep bilemin. 

Jazıra IShANǴALIEVA, 
№30 jalpy orta bilim beretin mektep dırektorynyń ádisteme isi jónindegi orynbasary

ORAL 

Ákeniń bala tárbıesindegi róli 

Jas urpaqqa tárbıe berýde eń aldymen ata-ana, sodan keıin­gi orynda mektep, ıaǵnı us­taz turady. Adamgershilik, kishi­peıildilik, qaıyrymdylyq, ádep­tilik sııaqty ıgi qasıetterdiń bá­ri balanyń boıyna otbasynan darıdy. Otbasylyq qarym-qaty­nasta onyń árbir múshesiniń óz mindeti men orny bar. Ana ba­lany ómirge ákelip, aq sútin be­rip, áldılep, mápelep ósirse, óskeleń urpaq tárbıesinde ákeniń ózin­dik róli zor. Áke – shańyraq ıesi, úıdiń asyraýshysy jáne tár­bıeshisi. О́kinishke qaraı, qazir kúıbeń tirshiliktiń qamymen bala tárbıesin nazardan tys qal­dyrǵan ákeler de az emes. Áke­lerdiń bala tárbıesindegi rólin arttyrý maqsatynda jaqynda Barshatas aýylyndaǵy Ospanqul Meńaıaquly atyndaǵy jalpy bilim beretin orta mektepte al­ǵash ret «Áke joly – izgiliktiń iz­deri» atty ákeler konferensııa­sy uıymdastyryldy. Atalǵan sha­ra barsha ákelerdiń qurmetine ulan­dardyń áke týraly jyr shýmaq­tarymen bastalyp, ákeli-bala­ly Ájibekovter otbasynyń oryn­daýyndaǵy «Áke týraly jyr» ánimen jalǵasyn tapty. Sahnanyń bezendirilýine atsalysqan pedagog-uıym­das­­ty­rýshy Kenjebaı Bazar­baı­ulynyń er adamǵa laıyq bes qa­rý men ulttyq qundylyǵymyz sanalatyn kıiz úı keregesiniń qoıy­lýy taqyryptyń mán-maǵy­nasyn tolyq asha túskendeı bol­dy.

Mektep dırektory Gúl­nur Rǵyzbaıqyzy óziniń qut­tyq­taý sózinde Elbasynyń «Bo­la­shaqqa baǵdar: rýhanı jań­­ǵyrý» maqalasynda qundy mura­larymyzdy qurmetteýge erekshe den qoıylǵanyna toq­talyp, ur­paq tárbıesinde ákeniń orny ár­kez bólek ekendigin atap ótti. Kon­ferensııany dırektordyń tár­bıe isi jónindegi orynbasary Altynjan Zeınekárimqyzy «Otbasy tárbıesindegi ákeniń róli» taqyrybyndaǵy baıandamasymen jalǵastyryp: «Áke kór­gen oq jonar, sheshe kórgen ton pisher» degendeı, bala, ásirese, ul bala ákesi men atasyna qarap boı túzeıdi. Olardan kórgen, es­tigenderin boıyna sińirip ósedi, er azamatqa tán qasıetterdi úı­re­nedi. Osy rette mektepte jos­­parly túrde ótetin tárbıe ba­ǵy­tyndaǵy is-sharalarǵa, ata-ana­lar jınalystaryna ákeler qa­ýymy jıi qatysyp otyrsa degen tilegimiz bar. О́ıtkeni áke­niń otyrǵanynyń ózi bir tár­bıe», dedi. Konferensııa ba­­rysynda sharaǵa kelgen áke­lerdiń nazaryna kúndelikti tur­mys-tirshilikte kezdesip jatatyn ártúrli jaǵdaılar, balalar jaıynda beınesıýjetter usy­nyldy. Kórsetilgen úsh túrli sıýjet boıynsha beınerolıkterdi kór­gen soń birqatar ata-ana óz oı-pikirlerin ortaǵa saldy. Olar­dyń pikiri tyńdalǵannan keıin mektep psıhologi Jazıra Aman­geldiqyzy ár beınesıýjetke psı­hologııalyq turǵydan taldaý júrgizdi.

Taǵylymda shara sońynda qorytyndy sóz sóılegen aýdandyq birinshi ákeler konfe­rensııasynyń delegaty, úlgili áke, aýyldyq aýrýhananyń bas dá­ri­geri, mekteptiń turaqty de­meý­shisi, túlekter keńesiniń tór­­aǵa­sy Marat О́nerbaev tárbıe isi­ne únemi atsalysyp, mekteppen tyǵyz baılanysta bolýǵa sha­qyrdy. Al mekteptegi ata-analar komıtetiniń tóraıymy Samal Qanapııanova osyndaı tárbıelik máni zor is-sharanyń joǵary deńgeıde ótýine muryndyq bol­ǵan ujymǵa alǵys aıtyp, kon­ferensııanyń dástúrli túrde jyl saıyn ótkizilip turýyna ata-analar komıteti tarapynan da qoldaý kórsetetindikterin jet­kizdi. Sonymen qatar bul kúni bir top úlgili ákeler mektep dırek­torynyń alǵys haty jáne estelik belgilerimen marapattaldy. 

Samal QANAPIIаNOVA, 
ata-analar komıtetiniń tóraıymy

Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Aıagóz aýdany, 
Barshatas aýyly